Multipla skleroza (MS) je 2-3 puta zastupljenija kod žena, a vrijeme postavljanja dijagnoze je najčešće u generativnom periodu žene, kada većina pacijentkinja još nije ostvarila materinstvo. Zato je važno podići nivo svijesti u stručnoj javnosti o tretmanu MS kod mladih žena, a istovremeno je neophodno, sa pacijentkinjama, na proaktivan način razgovarati o porodici, planiranju trudnoće i samoj trudnoći.

MS ne utiče na plodnost ili rizik od pobačaja. Kod planiranja trudnoće, preporučuje se da ubrzo po postavljanju dijagnoze, sve žene sa MS u reproduktivnom dobu obave razgovor sa neurologom, vezano za trudnoću, koji treba ponavljati jednom godišnje, posebno za one koje su započele ili razmatraju početak liječenja.

Primjena lijekova koji modifikuju bolest (DMT) u trudnoći je novo pitanje za razmatranje u kliničkoj praksi, jer su dostupne  ograničene informacije o bezbijednosti ovih lijekova tokom trudnoće, naročito kada su u pitanju najnoviji lijekovi.

Veliki broj dokaza ukazuje da rano započinjanje liječenja MS dovodi do smanjenja akumulacije onesposobljenosti, na terenu neuroaksonalnog oštećenja koje počinje rano u relapsno-remitentnoj MS. Sa druge strane, odlaganje specifičnog liječenja kod pacijentkinja koje planiraju trudnoću upravo može dovesti u nekim slučajevima do razvoja ireverzibilnog invaliditeta. Istovremeno sa povećanjem dostupnosti visokoefikasnih DMT, postavlja se pitanje koje su to situacije kada te lijekove treba primijeniti u kontekstu planiranja ili već započete trudnoće.

Generalno, primjenu DMT ne bi trebalo odložiti kod žena sa MS-om koje planiraju potomstvo. Naime, prirodno smanjenje stope relapsa koje je prisutno tokom trudnoće, nekada nije dovoljno za kontrolu aktivnosti bolesti, posebno kod onih pacijentkinja sa visoko-aktivnom bolešću. Injekcioni preparati prve linije, kao što su glatiramer-acetat (GA) i beta interferon (IFN-β), mogu se nastaviti tokom trudnoće. Za žene sa uporno visokom aktivnošću bolesti, generalno bi se savjetovalo da se trudnoća odloži. Za one koje se i pored ovog savjeta ipak odlučuju da zatrudne ili dođe do neplanirane trudnoće, liječenje natalizumabom tokom trudnoće može se razmotriti nakon potpune analize potencijalnih benefita i rizika. Naime, treba nekada razmotriti nastavak liječenja tokom trudnoće s obzirom na značajan rizik u smislu reaktivacija i/ili rebound efekta nakon prekida terapije. Liječenje alemtuzumabom može biti alternativna terapijska opcija za planiranu trudnoću u veoma aktivnim slučajevima, pod uslovom da se striktno ispoštuje interval od 4 mjeseca od poslednje infuzije do začeća. Trudnoća se ne preporučuje 6 mjeseci nakon tretmana sa kladribinom; poslije ovog vremena nema kontraindikacije. Takođe, nije preporučljiva trudnoća 12 mjeseci nakon administracije okrelizumaba. Teriflunomid je kontraindikovan u trudnoći, kao i dimetil fumarat i fingolimod.

Kada govorimo o relapsima, pacijentkinja koja ima onesposobljavajući relaps treba da dobije intravenski metilprednizolon u preporučenoj dozi koja se koristi kod MS, bez obzira na trimestar, pod uslovom da je isključena infekcija, najčešće urinarnog trakta. Za veoma teške recidive koji ne reaguju na kortikosteroide, preporučuje se razmatranje terapijske izmjene plazme (TIP).

U praćenju pacijentkinja sa MS-om, MRI nije kontraindikovana u bilo kom periodu trudnoće; međutim, kontrastna sredstva- gadolinijum bi trebalo izbegavati gdje je to moguće.

MS ne bi trebalo da utiče na način porođaja ili analgeziju/anesteziju osim ako postoji značajan invaliditet, odluka o načinu porođaja treba da bude u domenu akušera.

Kada je u pitanju dojenje, preporučuje se da žene sa MS treba podsticati da doje, iako ostaje neizvjesno da li isključivo dojenje može da smanji stopu relapsa poslije porođaja.

Nema indikacija za prekid dojenja ako je metilprednizolon neophodan za liječenje postporođajnog relapsa (osim ako invaliditet povezan sa recidivom sprečava bezbjedno dojenje).

Veoma je malo podataka o upotrebi DMT-a tokom dojenja i prelasku u majčino mlijeko Trenutno se samo dva DMT-a mogu bezbjedno koristiti tokom dojenja, interferoni beta i glatiramer acetat, Panel eksperata za MS vjeruje da su prednosti dojenja dok su pacijentkinje na IFN-β/ GA nadmašuju svaki rizik i treba ih podsticati. Međutim, u toku su dalja istraživanja na ovom polju. Na primjer, u cilju dobijanja podataka o tome da li okrelizumab prolazi kroz placentarnu barijeru i da li se resorbuje kroz majčino mlijeko, kao i da li utiče na razvoj B ćelija kod novorođenčadi, imunske ogovrore ili rast i razvoj djeteta, biće sprovedene dvije prospektivne, otvorene studije kod žena koje odluče, zajedno sa svojim ljekarima, da nastave trudnoću, uprkos potencijalnoj in utero izloženosti lijeku okrelizumab (MINORE studija), odnosno da doje uprkos placentarnom transferu (SOPRANINO studija). MINORE je prva prospektivna studija koja će imati za cilj da mjeri placentarni prelazak bilo kog DMT u MS-u, kao i da sprovede detaljne procjene novorođenčadi i majki, dok će SOPRANINO mjeriti farmakodinamske efekte okrelizumaba kod dojenčadi, kao i farmakokinetske parametre u majčinom mlijeku. Prikupljanjem detaljnih farmakokinetskih, farmakodinamskih i bezbjednostnih informacija, MINORE i SOPRANINO će doprinijeti razumijevanju rizik/korist profila lijeka okrelizumab kod trudnica i dojilja sa MS-om.

U nedostatku preciznijih podataka i preporuka, odnosno informacija o bezbjednosti lijekova u trudnoći (koji se stalno razvijaju i ažuriraju) neophodan bi bio nezavisni registar svih žena sa MS koje zatrudne, sa prospektivnim praćenjem koje se odnosi na  podatke o svim lijekovima primijenjenim u trudnoći, odnosno ishodima u cilju sigurnijeg praćenja i njege za naše trudnice sa MS.